• اسید فولیک( فولات) چیست ؟
  • اثر اسید فولیک: برای چه چیزی به اسید فولیک نیاز داریم ؟
  • خواص اسید فولیک
  • رژیم غذائی : اسید فولیک کجاست؟
  • میزان نیاز روزانه به اسید فولیک
  • افزایش نیاز در دوران بارداری
  • میزان اسید فولیک در خون
  • سطح فولیک اسید چقدر باید باشد؟
  • کمبود اسید فولیک
  • پیامدهای کمبود اسید فولیک در دوران بارداری
  • علائم کمبود: کمبود اسید فولیک چگونه خود را نشان می دهد؟
  • مکمل های اسید فولیک
  • مصرف بیش از حد اسید فولیک

اسید فولیک یک ویتامین از خانواده B است که تحت عنوان ویتامین B9 یا ویتامین B11 نیز شناخته می شود. این ویتامین برای فرایندهای تقسیم سلولی و در نتیجه تشکیل سلول های جدید ضروری است. بدن ما دائما در حال ساخت سلول های جدید است و اسید فولیک از همان ابتدا دارای یک نقش اساسی است . به همین دلیل است که در دوران بارداری مصرف آن افزایش می یابد. اما این ویتامین برای سلامت انسان در خارج از موارد بارداری نیز مهم است و کمبود آن می تواند پیامدهای جدی برای سلامتی داشته باشد. اسید فولیک به ویژه در سبزیجات سبز ، تازه و نپخته یافت می شود. در این مقاله می توانید دریابید که کدام غذاها حاوی اسید فولیک هستند ، چگونه می توانید نیاز روزانه خود به این ویتامین را برآورده کنید ، ارزش اسید فولیک در شمارش کامل خون به چه معناست و کمبود اسید فولیک چه تاثیری بر سلولهای بدن دارد.

اسید فولیک( فولات) چیست ؟

منظور از اسید فولیک اغلب فولات است. فولات یک ویتامین گروه B است که به طور طبیعی در غذاهای مختلف وجود دارد و نمی تواند توسط بدن تولید شود.

در مقابل ، اسید فولیک شکل مصنوعی این ویتامین است که در مکمل های غذایی از آن استفاده می شود. اسید فولیک نسبت به فولات پایدارتر است و به راحتی(در دسترس زیستی)  می تواند توسط بدن مورد استفاده قرار گیرد ، به همین دلیل است که مقادیر کمی از آن برای تامین نیاز روزانه به فولات کافی است.

بر این اساس ، در واقع سطح فولات است که در سلامتی ما نقش دارد. ولیکن به طور عامیانه ، معمولاً از اسید فولیک استفاده می شود ، به همین دلیل از این واژه در مقاله زیر نیز استفاده می شود.

اثر اسید فولیک: برای چه چیزی به اسید فولیک نیاز داریم ؟

اسید فولیک – به طور دقیق فولات – در تقسیم ، تشکیل و بازسازی سلول ها نقش دارد. این ویتامین همچنین نقش مهمی در تشکیل خون ، به ویژه گلبول های قرمز و گلبول های سفید خون (لکوسیت ها) و متابولیسم برخی اسیدهای آمینه دارد. از جمله فولات به همراه ویتامین B2 ، B6 و B12 در متابولیسم هموسیستئین دخالت دارد.

در حال حاضر چگونگی تأثیر اسید فولیک بر ایجاد و توسعه سرطان روده بزرگ تحت بررسی علمی قرار دارد. در حالی که برخی از مطالعات دلالت بر سرطان زائی مصرف بیش از حد اسید فولیک دارند ، برخی دیگر اثر جلوگیری کننده از سرطان روده را مطرح می کنند. تحقیقات بیشتر در مورد این موضوع هنوز در جریان است.

 خواص اسید فولیک

اسید فولیک محلول در آب و نسبت به گرما ، نور و هوا بسیار حساس است. تغییرات در پردازش غذا ، انبارش نامطلوب و آماده سازی نادرست غذا، منجر به از دست دادن زیاد اسید فولیک می شود.

به عنوان مثال ، غذاهای آماده نسبت به غذاهای تازه تهیه شده حاوی اسید فولیک بسیار کمتری هستند. همچنین در اثر پختن و شستن مواد غذائی ، این ویتامین به سرعت از بین می رود. بنابراین سبزیجات باید بدون برش شسته و حتی المقدور بخار پز شوند.

به همین دلیل ، در شرایط خاص ممکن است مصرف اضافی اسید فولیک توسط پزشک توصیه شود.

ویتامین B12 اسید فولیک را در بدن فعال می کند. بنابراین کمبود ویتامین B12 می تواند به کمبود اسید فولیک منجر شود.

رژیم غذائی : اسید فولیک کجاست؟

اسید فولیک یا فرم طبیعی آن در بسیاری از غذاها به ویژه سبزیجات یافت می شود. غذاهای زیر حاوی اسید فولیک هستند:

  • انواع کلم
  • رازیانه
  • آجیل (برای مثال بادام)
  • سبزیجات برگ سبز ، مانند اسفناج یا کاهو
  • مارچوبه
  • خیار
  • گوجه فرنگی
  • موز
  • مرکبات مانند لیمو و پرتقال
  • محصولات غلات کامل
  • حبوبات
  • مخمر
  • جوانه گندم
  • سیب زمینی
  • جگر (جگر گاو)
  • شیر و محصولات شیر
  • تخم مرغ (به خصوص زرده)ست.

میزان نیاز روزانه به اسید فولیک

امروزه نیاز روزانه به اسید فولیک اغلب با غذا تأمین نمی شود ، اما این به خودی خود به معنی کمبود آن نیست.

میزان مورد نیاز روزانه معادل فولات در بزرگسالان و نوجوانان 13 سال به بالا 300 میکروگرم است. برای کودکان ، نیاز روزانه بستگی به سن دارد و به همین ترتیب کمتر است.

تعریف:

معادل فولات واحدی برای سنجش میزان فولات است. فولات و اسید فولیک به شیوه های متفاوتی جذب می شوند. معادل فولات میتواند نشانگر این تفاوت باشد. این شاخص به شما میگوید که چه مقدار فولات از مواد غذایی مصرفی خود دریافت می کنید.

الکل و برخی داروها قابلیت استفاده از اسید فولیک را مهار می کنند. بنابراین باید در این موارد نسبت به مصرف کافی اسید فولیک توجه شود.

افزایش نیاز در دوران بارداری

در درجه اول زنان باردار نیاز بیشتری به فولات دارند. نیاز روزانه زنان باردار به 550 میکروگرم معادل فولات است. مقدار مذکور نیاز کودک به ویتامین را برای تشکیل سلول و تقسیم سلولی تضمین می کند. اسید فولیک همچنین نقش مهمی در محافظت در برابر آسیب به سیستم عصبی و نقایص لوله عصبی در نوزادان ایفا می کند.

در دوران شیردهی ، زنان روزانه به 450 میکروگرم معادل فولات نیاز دارند.

مصرف اضافی اسید فولیک ممکن است که حتی قبل از بارداری و تمایل به بچه دار شدن  توسط پزشک توصیه شود. در این موارد روزانه 400 میکروگرم اسید فولیک تجویز می شود. در حالت ایده آل ، باید حداقل چهار هفته قبل از شروع بارداری میزان مصرف افزایش داده شده و در طی سه ماهه اول بارداری ادامه یابد. توجه: از مصرف سرخود پرهیز کنید و با پزشک خود مشورت نمائید.

میزان اسید فولیک در خون

در صورت مشکوک بودن به کم خونی ، میزان اسید فولیک  در خون ، اغلب همراه با مقدار ویتامین   B12 اندازگیری می شود. کمبود هر دو ویتامین می تواند پیامدهای جدی برای سلامتی داشته باشد. سطوح اسید فولیک نیز معمولاً در بارداری های چند قلو ، پسوریازیس و الکلیسم بررسی می شود.

علاوه بر این ، ارزش خون در طول درمان های خاص ، به عنوان مثال در موارد مصرف دارو های ضد صرع ، سرطان (آنتاگونیست های اسید فولیک) یا در طی دیالیز اندازگیری می شود.

سطح فولیک اسید چقدر باید باشد؟

مقدار طبیعی در خون باید حداقل 2.5 نانوگرم در میلی لیتر (نانو گرم در میلی لیتر) ، صرف نظر از سن و جنسیت باشد. این مقدار برابر با 5.67 نانومول در لیتر (نانومول در لیتر) است.

جدول زیر نحوه طبقه بندی اسید فولیک خون را نشان می دهد:

میزان اسید فولیک در خونتفسیر
کم تر از 2 نانوگرم در میلی لیترکمبود اسید فولیک
2 تا 2.5 نانوگرم در میلی لیترنزدیک به نرمال
بالا تر از 2.5 نانوگرم در میلی لیترنرمال

توجه: ممکن است که نتایج آزمایش از آزمایشگاههای مختلف متفاوت باشد. نمونه گیری خون باید در حالت ناشتا و حد اقل 12 ساعت پس از آخرین صرف غذا باشد.

کمبود اسید فولیک:

کمبود اسید فولیک به ویژه در زنان جوان مشاهده می شود. علت آن  اغلب بارداری و یا افزایش خونریزی در دوران قاعدگی است. برخی از داروها ، پسوریازیس ، سرطان یا بیماریهای متابولیک مادرزادی و همچنین بیماریهای التهابی روده ، اسپرو یا بیماری سلیاک نیز می توانند باعث کمبود اسید فولیک شوند. بعلاوه کمبود ویتامین B12 ، رژیم غذائی نامتعادل و یا الکلیسم نیز از علل احتمالی آن هستند.

کمبود اسید فولیک خود را با تغییر در شمارش کامل خون و اختلالات گوارشی نشان می دهد و می تواند منجر به کم خونی تهدید کننده زندگی شود ، زیرا تشکیل گلبول های قرمز به ویژه دچار اختلال بزرگ می گردند. در شمارش کامل خون، گلبولهای قرمز بیش از حد متوسط ​​بزرگ ظاهر می شوند . لذا کم خونی ناشی از کمبود اسید فولیک ،کم خونی مگالوبلاستیک نیز نامیده می شود. اختلالات در رشد و تولید مثل سلولها، می تواند در رابطه با سلول های دیگر نظیر گلبول های سفید خون (لکوسیت ها) یا سلول های روده  نیز رخ دهد .

یکی دیگر از پیامدهای احتمالی کمبود اسید فولیک ، افزایش سطح هموسیستئین است که به نوبه خود می تواند باعث ترومبوز وریدی و بیماری های قلبی عروقی شود.

پیامدهای کمبود اسید فولیک در دوران بارداری

کمبود اسید فولیک در دوران بارداری می تواند پیامدهای جدی برای جنین در حال رشد داشته باشد و ممکن است به زایمان زودرس ، سقط جنین ، ناهنجاری و اختلالات رشدی منجر شود. وزن بسیار کم نوزاد هنگام تولد نیز یکی از پیامدهای احتمالی آن است.

در صورت کمبود اسید فولیک ، احتمال ایجاد نقص در لوله عصبی به میزان قابل توجهی افزایش می یابد که یک اختلال رشد سیستم عصبی مرکزی محسوب می شود. بنابراین  مصرف اضافی اسید فولیک در دوران بارداری، تحت مراقبت پزشک توصیه شده است.

علائم کمبود: کمبود اسید فولیک چگونه خود را نشان می دهد؟

کمبود اسید فولیک می تواند در بزرگسالان با علائم زیر ظاهر شود:

  • سوزش و سوزن شدن زبان ، زبان قرمز
  • التهاب غشاهای مخاطی ، به ویژه در مخاط روده
  • رنگ پریدگی
  • احساس خستگی و مشکل تنفس
  • خلق افسرده و تحریک پذیری
  • افزایش تمایل به خونریزی
  • از دست دادن اشتها ، کاهش وزن و اسهال
  • شکایات قلبی عروقی

مکمل های اسید فولیک

کمبود اسید فولیک معمولاً با رژیم غذایی مناسب یا با مصرف مکمل اسید فولیک قابل جبران است. در برخی موارد ، استفاده پیشگیرانه از اسید فولیک نیز توصیه می شود. این امر به ویژه برای زنانی که می خواهند بچه دار شوند و یا در دوران بارداری اهمیت دارد. استفاده از مکملهای اسید فولیک باید تحت مراقبت پزشک انجام شود.

مصرف بیش از حد اسید فولیک

وجود مقادیر زیاد اسید فولیک در رژیم غذایی ، هیچ عارضه جانبی یا علائم نامطلوبی بهمراه ندارد زیرا اضافه بار آن معمولاً از طریق کلیه ها دفع می شود. ولیکن مصرف زیاد مکمل ها می تواند عوارض نامطلوبی به دنبال داشته باشد.

لازم به ذکر است که مصرف بیش از حد و دائمی مکمل های اسید فولیک می تواند منجر به افسردگی ، تحریک پذیری ، اختلالات خواب یا تشنج های صرعی شود. علاوه بر این ، این خطر وجود دارد که کمبود ویتامین B12 تشخیص داده نشود. بنابراین دوز 200 میکروگرم در روز را به عنوان حداکثر مقدار برای دریافت اضافی اسید فولیک از طریق مکمل های غذایی توصیه شده است. برای زنانی که می خواهند بچه دار شوند و یا در سه ماهه اول بارداری ، مصرف 400 میکروگرم در روز توصیه می شود. عموم این موارد باید تحت نظر پزشک انجام گردد.